Σηκώνεστε πιο συχνά τη νύχτα για να ουρήσετε; Χρειάζεστε περισσότερο χρόνο στην τουαλέτα ή παρατηρείτε ότι η ροή των ούρων έχει εξασθενήσει; Τέτοιες αλλαγές μπορεί να γίνουν αισθητές σταδιακά, πρώτα ως μια μικρή ενόχληση και αργότερα ως κάτι που διακόπτει τον ύπνο ή επηρεάζει τις καθημερινές σας συνήθειες. Η διόγκωση προστάτη είναι μία από τις πιθανές εξηγήσεις για αυτά τα ενοχλήματα. Η ουρολογική εκτίμηση βοηθά να διαπιστωθεί αν σχετίζονται με τον προστάτη ή αν χρειάζεται να διερευνηθεί κάποια άλλη αιτία.
Στην πρώτη επίσκεψη, χρήσιμο είναι να περιγράψετε πότε παρατηρήσατε την αλλαγή, πόσο συχνά εμφανίζεται και τι σας δυσκολεύει περισσότερο. Για παράδειγμα, άλλο είναι να σας απασχολεί κυρίως ο διακοπτόμενος ύπνος και άλλο να αισθάνεστε συχνά ότι η κύστη σας δεν έχει αδειάσει τελείως. Αυτές οι λεπτομέρειες βοηθούν τον ουρολόγο να καταλάβει πώς εκδηλώνεται το πρόβλημα και πόσο επηρεάζει τη ζωή σας.
Ο Χρήστος Μοιράγιας, MD, FEBU, Ανδρολόγος – Χειρουργός Ουρολόγος στον Πειραιά, εξηγεί ποια συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με τη διόγκωση του προστάτη, πότε χρειάζεται ουρολογικός έλεγχος και πώς επιλέγεται η αντιμετώπιση. Αν έχετε ήδη στα χέρια σας ένα υπερηχογράφημα που αναφέρει αυξημένο μέγεθος του αδένα, το πρώτο βήμα είναι να καταλάβετε τι περιγράφει αυτό το εύρημα.
Τι σημαίνει διόγκωση του προστάτη;
Ο προστάτης είναι ένας αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει το πρώτο τμήμα της ουρήθρας, του σωλήνα από τον οποίο περνούν τα ούρα για να βγουν από το σώμα. Η θέση του εξηγεί γιατί μια μεταβολή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μπορεί να επηρεάσει την έξοδο των ούρων από την κύστη.
Η διόγκωση του προστάτη περιγράφει την αύξηση του μεγέθους του αδένα. Συχνά οφείλεται σε καλοήθη υπερπλασία, δηλαδή σε αύξηση του αριθμού των κυττάρων του προστατικού ιστού. Η υπερπλασία αφορά την αλλαγή στον ίδιο τον ιστό, ενώ η διόγκωση αφορά τη μεταβολή του μεγέθους που μπορεί να καταγραφεί σε ένα υπερηχογράφημα. Η καλοήθης αυτή μεταβολή γίνεται συχνότερη με την ηλικία και μπορεί να εξελίσσεται σταδιακά.
Κατά την ούρηση, ο μυς της κύστης συσπάται ώστε τα ούρα να περάσουν στην ουρήθρα. Αν ο διογκωμένος προστάτης στενεύει το πέρασμα, η κύστη μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη πίεση για να αδειάσει. Όταν η αυξημένη αντίσταση οφείλεται στην καλοήθη διόγκωση του αδένα, μιλάμε για καλοήθη προστατική απόφραξη. Σε κάποιες περιπτώσεις, μετά την ούρηση μπορεί να παραμένει ποσότητα ούρων στην κύστη. Η ποσότητα αυτή ονομάζεται υπόλειμμα ούρων μετά την ούρηση και μπορεί να μετρηθεί στον υπέρηχο.
Στην πράξη, ένας άνδρας με αρκετά μεγάλο προστάτη μπορεί να ουρεί με μικρή δυσκολία, ενώ ένας άλλος με μικρότερη διόγκωση μπορεί να έχει πιο έντονη δυσχέρεια. Σημασία έχει, μεταξύ άλλων, πού μεγαλώνει ο αδένας και πώς λειτουργεί η κύστη. Για παράδειγμα, σε ορισμένους άνδρες ένα τμήμα του προστάτη προβάλλει προς το εσωτερικό της κύστης, κοντά στο σημείο από όπου εξέρχονται τα ούρα. Έτσι, ο ουρολόγος συνεκτιμά τον όγκο του προστάτη, το σχήμα του και το πόσο αποτελεσματικά αδειάζει η κύστη, ώστε να καταλάβει τι σημαίνει το εύρημα για τον συγκεκριμένο ασθενή.
Σας ενδιαφέρει επίσης: Νεφρεκτομή: Τι Είναι, Πότε Χρειάζεται και Πώς Γίνεται η Επέμβαση
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η διόγκωση του προστάτη;
Η διόγκωση του προστάτη μπορεί να επηρεάσει το πόσο συχνά χρειάζεται να ουρήσετε, πόσο εύκολα ξεκινά η ροή και τι αισθάνεστε αφού τελειώσετε. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται μεμονωμένα ή να συνυπάρχουν. Ο πιο απλός τρόπος να τα περιγράψετε είναι να σκεφτείτε πότε τα παρατηρείτε.
- Όσο γεμίζει η κύστη. Μπορεί να πηγαίνετε στην τουαλέτα συχνότερα από ό,τι συνήθως (συχνουρία) ή να νιώθετε ξαφνική, έντονη ανάγκη για ούρηση που δύσκολα αναβάλλεται (επιτακτικότητα). Αν ξυπνάτε από τον ύπνο για να ουρήσετε, το σύμπτωμα ονομάζεται νυκτουρία.
- Κατά την ούρηση. Μπορεί να χρειάζεστε λίγη ώρα μέχρι να ξεκινήσει η ροή ή να πιέζετε την κοιλιά σας για να ουρήσετε. Η ροή μπορεί να είναι πιο αδύναμη από ό,τι παλαιότερα ή να σταματά και να ξαναρχίζει μέχρι να ολοκληρωθεί η ούρηση.
- Αμέσως μετά την ούρηση. Μπορεί να αισθάνεστε ότι η κύστη δεν άδειασε εντελώς, ακόμη και όταν η ροή έχει σταματήσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί επίσης να διαφύγουν λίγες σταγόνες αφού έχετε ήδη τελειώσει.
Τα συμπτώματα μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί αρχικά να παρατηρεί μόνο καθυστέρηση στην έναρξη της ούρησης και αργότερα να εμφανίσει και επιτακτικότητα μέσα στην ημέρα. Παρόμοια ενοχλήματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες καταστάσεις, όπως η υπερδραστήρια κύστη. Γι’ αυτό ο ουρολόγος εξετάζει τον συνδυασμό των συμπτωμάτων και το πώς έχουν εξελιχθεί, ώστε να εκτιμήσει αν στην εικόνα συμβάλλει ο προστάτης, η λειτουργία της κύστης ή και τα δύο.
Πότε χρειάζεται εξέταση από ουρολόγο;
Κλείστε ραντεβού με ουρολόγο αν οι αλλαγές στην ούρηση επιμένουν, γίνονται πιο έντονες ή επηρεάζουν την καθημερινότητά σας. Για παράδειγμα, αν οι επισκέψεις στην τουαλέτα διακόπτουν συχνά τον ύπνο σας ή αν η δυσκολία στην ούρηση έχει γίνει μέρος της καθημερινής σας ρουτίνας, αξίζει να συζητήσετε τα ενοχλήματα σε μια προγραμματισμένη επίσκεψη. Ο έλεγχος είναι επίσης χρήσιμος όταν τα συμπτώματα υποχωρούν για ένα διάστημα και επανέρχονται ή όταν έχετε επανειλημμένα επεισόδια ουρολοίμωξης.
Αν γνωρίζετε ήδη ότι έχετε διόγκωση προστάτη και παρατηρήσετε μια σαφή αλλαγή από τη μία επίσκεψη στην άλλη, επικοινωνήστε με τον ουρολόγο σας για να εκτιμήσει αν χρειάζεται να σας δει νωρίτερα. Χρήσιμο είναι να αναφέρετε αν η αλλαγή συνέπεσε με τη λήψη νέου φαρμάκου, ακόμη και κάποιου που πήρατε χωρίς συνταγή. Ορισμένα φάρμακα, όπως κάποια αποσυμφορητικά για το κρυολόγημα, μπορούν να επιδεινώσουν τη δυσκολία στην ούρηση.
Ποια σημάδια χρειάζονται άμεση αξιολόγηση;
- Ξαφνική αδυναμία ούρησης. Αν δεν μπορείτε να ουρήσετε καθόλου, ιδιαίτερα αν αισθάνεστε ότι η κύστη είναι γεμάτη ή πονάτε χαμηλά στην κοιλιά, πηγαίνετε αμέσως στα επείγοντα. Η οξεία επίσχεση ούρων χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.
- Ορατό αίμα στα ούρα. Ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση, ακόμη κι αν το παρατηρήσατε μόνο μία φορά, σε μικρή ποσότητα ή χωρίς πόνο. Ο έλεγχος βοηθά να εντοπιστεί από πού προέρχεται η αιμορραγία. NHS
- Πυρετός ή ρίγος μαζί με ενόχληση στην ούρηση. Αν εμφανίσετε πυρετό ή ρίγος μαζί με κάψιμο, πόνο ή έντονη ανάγκη για ούρηση, ζητήστε ιατρική βοήθεια την ίδια ημέρα. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να σχετίζεται με λοίμωξη του ουροποιητικού ή του προστάτη.
Σας ενδιαφέρει επίσης: Πώς Δημιουργούνται οι Πέτρες στους Νεφρούς; Αιτίες και Αντιμετώπιση
Πώς γίνεται η διάγνωση της διόγκωσης του προστάτη;
Ο ουρολογικός έλεγχος ξεκινά με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο ουρολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει το ερωτηματολόγιο IPSS, με το οποίο καταγράφει τη συχνότητα των συμπτωμάτων και την επίδρασή τους στην ποιότητα ζωής. Με τη δακτυλική εξέταση από το ορθό εκτιμά το μέγεθος και τη σύσταση του προστάτη. Αν το κύριο ενόχλημα είναι η νυκτουρία, μπορεί να ζητήσει και ημερολόγιο ούρησης, όπου σημειώνετε για λίγες ημέρες πότε ουρείτε και σε τι ποσότητα.
Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;
- Γενική ούρων. Βοηθά να εντοπιστούν ευρήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, όπως ενδείξεις ουρολοίμωξης ή ίχνη αίματος.
- Υπερηχογράφημα προστάτη και κύστης. Ο υπέρηχος μπορεί να δείξει το μέγεθος και το σχήμα του προστάτη. Η μέτρηση της κύστης αμέσως μετά την ούρηση δείχνει πόσα ούρα έχουν απομείνει. Ένα αυξημένο υπόλειμμα μπορεί να σχετίζεται είτε με δυσκολία στη δίοδο των ούρων είτε με μειωμένη ικανότητα της κύστης να συσπάται.
- Ουροροομετρία. Ο ασθενής ουρεί σε ειδική συσκευή, η οποία καταγράφει την ταχύτητα και το μοτίβο της ροής. Ο ουρολόγος αξιολογεί αν η ροή είναι αργή ή διακοπτόμενη και συνεκτιμά πόσα ούρα αποβλήθηκαν κατά τη μέτρηση.
- Εξέταση αίματος για PSA. Ο ουρολόγος συζητά αν η μέτρηση μπορεί να επηρεάσει την επιλογή θεραπείας ή να βοηθήσει να αποφασιστεί αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος του προστάτη. Η τιμή ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό και τα υπόλοιπα ευρήματα.
Ο συνδυασμός των ευρημάτων βοηθά να φανεί αν η διόγκωση του προστάτη εξηγεί τα ενοχλήματα και αν χρειάζεται να εξεταστεί πιο αναλυτικά η λειτουργία της κύστης. Για παράδειγμα, όταν η ουροροομετρία δείχνει χαμηλή ροή αλλά η αιτία παραμένει ασαφής, ο ουρολόγος μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να ζητήσει ουροδυναμικό έλεγχο, ιδιαίτερα πριν αποφασιστεί επεμβατική αντιμετώπιση.
Ποιες είναι οι επιλογές αντιμετώπισης για τη διόγκωση του προστάτη;
Η αντιμετώπιση της διόγκωσης του προστάτη εξαρτάται από το πόσο σας ενοχλούν τα συμπτώματα, πόσο καλά αδειάζει η κύστη και αν υπάρχουν επιπλοκές. Ο ουρολόγος συζητά μαζί σας ποιο σύμπτωμα θέλετε κυρίως να βελτιώσετε και αν είναι κατάλληλη η παρακολούθηση, η φαρμακευτική αγωγή ή μια επέμβαση.
Παρακολούθηση και αλλαγές στην καθημερινότητα
Αν τα συμπτώματα σας ενοχλούν λίγο και ο έλεγχος δεν δείχνει επιπλοκές, μπορεί να αρκεί η παρακολούθηση με προγραμματισμένη επανεκτίμηση. Αν σας απασχολεί κυρίως η νυκτουρία, μπορείτε να δοκιμάσετε να πίνετε περισσότερα από τα υγρά σας νωρίτερα μέσα στην ημέρα και λιγότερα λίγο πριν από τον ύπνο, διατηρώντας επαρκή ενυδάτωση. Ο περιορισμός της καφεΐνης και του αλκοόλ μπορεί επίσης να βοηθήσει, ιδιαίτερα αν παρατηρείτε ότι μετά την κατανάλωσή τους χρειάζεται να ουρείτε συχνότερα.
Πότε βοηθά η φαρμακευτική αγωγή;
Όταν τα συμπτώματα είναι πιο ενοχλητικά, ο ουρολόγος μπορεί να προτείνει φάρμακα με διαφορετικό στόχο:
- Άλφα αποκλειστές. Χαλαρώνουν τους λείους μυς στην περιοχή του προστάτη και μπορούν να διευκολύνουν τη ροή των ούρων. Η βελτίωση μπορεί να γίνει αισθητή μέσα στις πρώτες ημέρες, ενώ το πλήρες αποτέλεσμα συνήθως χρειάζεται μερικές εβδομάδες.
- Αναστολείς της 5α αναγωγάσης. Μειώνουν σταδιακά το μέγεθος του προστάτη και χορηγούνται σε επιλεγμένους άνδρες με αυξημένο κίνδυνο επιδείνωσης. Η δράση τους χρειάζεται μήνες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να συνδυαστούν με άλφα αποκλειστή.
Η επιλογή της αγωγής λαμβάνει υπόψη τα φάρμακα που ήδη παίρνετε και πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως η ζάλη ή οι αλλαγές στην εκσπερμάτιση με ορισμένους άλφα αποκλειστές. Αν τα ενοχλήματα παραμένουν παρά την αγωγή ή εμφανιστούν επιπλοκές, ο ουρολόγος μπορεί να συζητήσει μαζί σας τις διαθέσιμες επεμβατικές επιλογές.
Σας ενδιαφέρει επίσης: Τι είδους πέτρες μπορούν να δημιουργηθούν στους νεφρούς;
Πότε χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση για τη διόγκωση του προστάτη;
Η επέμβαση μπορεί να συζητηθεί όταν η δυσκολία στην ούρηση επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα και η φαρμακευτική αγωγή, εφόσον έχει δοκιμαστεί, δεν προσφέρει αρκετή ανακούφιση. Ο ουρολόγος συνεκτιμά πόσο έντονα είναι τα συμπτώματα, πόσο καλά αδειάζει η κύστη και αν τα ευρήματα δείχνουν ότι η διόγκωση του προστάτη δυσκολεύει τη δίοδο των ούρων.
Η ένδειξη για επέμβαση είναι ισχυρότερη όταν η απόφραξη προκαλεί επαναλαμβανόμενη επίσχεση ούρων, δηλαδή επεισόδια αδυναμίας ούρησης, ή όταν ο ασθενής αδυνατεί να ουρήσει ξανά χωρίς καθετήρα. Άλλες ενδείξεις είναι οι επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις, οι λίθοι στην κύστη και η διάταση του ανώτερου ουροποιητικού, όταν συνδέονται με την προστατική απόφραξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επέμβαση στοχεύει στη βελτίωση της ούρησης και στην αντιμετώπιση της αιτίας των επιπλοκών.
Πώς επιλέγεται η κατάλληλη τεχνική;
Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος και το σχήμα του προστάτη, τη γενική υγεία του ασθενούς και τις προτεραιότητές του. Ενδεικτικές επιλογές είναι η διουρηθρική εκτομή του προστάτη (TURP) και η εκπυρήνιση με λέιζερ, όπως η HoLEP. Και οι δύο πραγματοποιούνται μέσω της ουρήθρας και απομακρύνουν προστατικό ιστό για να διευκολύνουν τη ροή των ούρων. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθούν και άλλες τεχνικές, ανάλογα με την ανατομία του προστάτη και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Πριν από την απόφαση, ο ουρολόγος εξηγεί τι βελτίωση αναμένεται, για πόσο διάστημα μπορεί να χρειαστεί καθετήρας και πότε είναι συνήθως εφικτή η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες. Στη συζήτηση περιλαμβάνονται επίσης οι πιθανές αλλαγές στην εκσπερμάτιση και η πιθανότητα να χρειαστεί νέα παρέμβαση στο μέλλον, καθώς αυτά διαφέρουν ανάλογα με την τεχνική.
Χρήστος Μοιράγιας, Ανδρολόγος – Χειρουργός Ουρολόγος στον Πειραιά
Ο Χρήστος Μοιράγιας, MD, FEBU, Ανδρολόγος – Χειρουργός Ουρολόγος Πειραιά, ασχολείται με τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη. Όταν ένας άνδρας προσέρχεται με δυσκολία στην ούρηση ή με εύρημα διόγκωσης του προστάτη σε υπερηχογράφημα, ο έλεγχος εξετάζει κατά πόσο η διόγκωση εξηγεί τα συμπτώματά του και αν δυσκολεύει την κένωση της κύστης.
Η αξιολόγηση ξεκινά με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και την εξέταση τυχόν προηγούμενων αποτελεσμάτων. Ανάλογα με τα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να ζητήσει ουροροομετρία για να εκτιμήσει τη ροή των ούρων και υπερηχογράφημα για να μετρήσει πόσα ούρα απομένουν στην κύστη μετά την ούρηση. Για παράδειγμα, όταν η ροή είναι αργή και η κύστη δεν αδειάζει καλά, ο γιατρός εξετάζει αν υπάρχει απόφραξη στο ύψος του προστάτη ή αν συμβάλλει και η λειτουργία της κύστης. Η διάκριση αυτή επηρεάζει την επιλογή θεραπείας.
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει παρακολούθηση, φαρμακευτική αγωγή ή επέμβαση. Αν τα συμπτώματα είναι ήπια και ο έλεγχος δεν δείχνει επιπλοκές, μπορεί να αρκεί η παρακολούθηση. Όταν τα ενοχλήματα επηρεάζουν την καθημερινότητα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει αγωγή με στόχο να διευκολυνθεί η ούρηση. Αν τα συμπτώματα παραμένουν έντονα παρά τη θεραπεία ή αν η απόφραξη προκαλεί επιπλοκές, όπως επαναλαμβανόμενη επίσχεση ούρων, συζητείται η επεμβατική αντιμετώπιση. Η επιλογή της τεχνικής βασίζεται στο μέγεθος και το σχήμα του προστάτη, στη γενική υγεία και στις προτεραιότητες του ασθενούς.
Συχνές ερωτήσεις για τη διόγκωση του προστάτη
Μπορεί να έχω διόγκωση προστάτη χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Η διόγκωση μπορεί να εντοπιστεί σε υπερηχογράφημα που έγινε για άλλον λόγο. Ο ουρολόγος συνεκτιμά το εύρημα με το ιστορικό και τη λειτουργία της κύστης για να αποφασίσει αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος ή παρακολούθηση.
Μπορεί η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη να εξελιχθεί σε καρκίνο;
Η καλοήθης υπερπλασία δεν εξελίσσεται σε καρκίνο του προστάτη. Οι δύο παθήσεις μπορούν να συνυπάρχουν, γι’ αυτό ο ουρολόγος εκτιμά ξεχωριστά αν χρειάζεται έλεγχος για καρκίνο, ανάλογα με το ιστορικό και τα ευρήματα.
Χρειάζεται πάντα θεραπεία όταν ο προστάτης είναι διογκωμένος;
Η ανάγκη για θεραπεία εξαρτάται από το πόσο σας ενοχλούν τα συμπτώματα, το πόσο καλά αδειάζει η κύστη και την παρουσία επιπλοκών. Όταν τα ενοχλήματα είναι ήπια και ο έλεγχος δεν δείχνει επιπλοκές, μπορεί να αρκεί η προγραμματισμένη παρακολούθηση.
Κάθε πότε χρειάζεται επανέλεγχος για τη διόγκωση του προστάτη;
Όταν έχει επιλεγεί παρακολούθηση, η Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία προτείνει επανεκτίμηση στους έξι μήνες και στη συνέχεια μία φορά τον χρόνο, εφόσον τα συμπτώματα παραμένουν σταθερά. Ο ουρολόγος προσαρμόζει το διάστημα με βάση τα ευρήματα και την πορεία των συμπτωμάτων.
Ποιος είναι ο καλύτερος ουρολόγος στον Πειραιά για προβλήματα του προστάτη;
Η επιλογή ουρολόγου εξαρτάται από το είδος του προβλήματος και την εμπειρία του γιατρού στη διάγνωση και την αντιμετώπισή του. Στον Πειραιά, μπορείτε να απευθυνθείτε στον Χρήστο Μοιράγια, MD, FEBU, Ανδρολόγο – Χειρουργό Ουρολόγο, για αξιολόγηση συμπτωμάτων στην ούρηση, διάγνωση της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη και συζήτηση των κατάλληλων επιλογών αντιμετώπισης.
Μιχάλης Γεωργιάδης
Συντάκτης Ιατρικού Περιεχομένου: Ο Μιχάλης Γεωργιάδης είναι επαγγελματίας συντάκτης με εμπειρία σε ιατρικά, διαγνωστικά και χειρουργικά θέματα. Με βαθιά γνώση της ιατρικής ορολογίας και με στόχο την αξιοπιστία της πληροφορίας, επιμελείται άρθρα που ενισχύουν την εικόνα και την εξειδίκευση των ιατρών στο ελληνικό διαδίκτυο.