Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος δεν αφορά μόνο μία εξέταση που πραγματοποιείται σε συγκεκριμένη ηλικία. Η σύγχρονη πρόληψη περιλαμβάνει διαφορετικά επίπεδα προστασίας, από τον εμβολιασμό έναντι του HPV και τον τακτικό έλεγχο μέχρι την έγκαιρη αντιμετώπιση προκαρκινικών αλλοιώσεων και την ειδική διαχείριση γυναικών με αυξημένο κληρονομικό κίνδυνο.
Ποια είναι, λοιπόν, τα βασικά βήματα που πρέπει να γνωρίζει μια γυναίκα; Ποιος είναι ο ρόλος του HPV εμβολίου και του προληπτικού ελέγχου και τι αλλάζει όταν υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή γνωστή γενετική προδιάθεση;
Στο πλαίσιο των Video Q&A του Iatromedia, ο Γυναικολόγος Ογκολόγος Δρ. Γεώργιος-Μάριος Μακρής εξηγεί τα διαφορετικά επίπεδα πρόληψης και αναφέρεται στα νεότερα δεδομένα που αφορούν τη μείωση του κινδύνου ορισμένων γυναικολογικών καρκίνων.
Δείτε εδώ τη λίστα με τους καλύτερους ογκολόγους-γυναικολόγους για το 2026: Ο Καλύτερος Γυναικολόγος Ογκολόγος – Top 5 (2026)
Προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος : Τα τρία επίπεδα πρόληψης
Η πρόληψη στη γυναικολογία δεν αποτελεί μία ενιαία διαδικασία. Όπως εξηγεί ο Δρ. Μακρής, μπορούμε να διακρίνουμε την πρωτογενή, τη δευτερογενή και την τριτογενή πρόληψη, με κάθε επίπεδο να έχει διαφορετικό στόχο.
Η πρωτογενής πρόληψη επιχειρεί να μειώσει εξαρχής την πιθανότητα εμφάνισης μιας νόσου. Η δευτερογενής επικεντρώνεται στην έγκαιρη ανίχνευση παθολογικών ή προκαρκινικών αλλοιώσεων, ενώ η τριτογενής αφορά την κατάλληλη αντιμετώπιση μιας ήδη διαγνωσμένης παθολογικής κατάστασης, ώστε να περιοριστεί η εξέλιξή της και οι επιπλοκές της.
Αυτό σημαίνει ότι η πρόληψη δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν συμπτώματα. Αποτελεί μια διαδικασία που συνοδεύει τη γυναίκα σε διαφορετικά στάδια της ζωής της και προσαρμόζεται ανάλογα με την ηλικία, το ατομικό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου.
Πρωτογενής πρόληψη και εμβόλιο HPV
Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία πρωτογενούς πρόληψης είναι ο εμβολιασμός έναντι του HPV. Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων συνδέεται αιτιολογικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, καθώς και με άλλες μορφές καρκίνου της πρωκτογεννητικής περιοχής.
Ο εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός όταν πραγματοποιείται πριν από την έκθεση στον ιό. Για αυτό και συστήνεται να ξεκινά σε νεαρή ηλικία, ενώ υπάρχουν δυνατότητες συμπληρωματικού εμβολιασμού για άτομα που δεν ολοκλήρωσαν τον εμβολιασμό όταν ήταν μικρότερα.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι το HPV εμβόλιο προλαμβάνει νέες λοιμώξεις και δεν αποτελεί θεραπεία μιας λοίμωξης που έχει ήδη εγκατασταθεί. Παράλληλα, ο εμβολιασμός δεν καταργεί την ανάγκη για τον προβλεπόμενο έλεγχο του τραχήλου της μήτρας.
Τι περιλαμβάνει η δευτερογενής πρόληψη;
Το επόμενο επίπεδο είναι η δευτερογενής πρόληψη. Εδώ ο στόχος είναι να εντοπιστούν εγκαίρως αλλοιώσεις ή άλλα ευρήματα που χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση, ακόμη και όταν η γυναίκα δεν παρουσιάζει συμπτώματα.
Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος του τραχήλου της μήτρας με τις κατάλληλες εξετάσεις, όπως το τεστ Παπανικολάου και το HPV test ανάλογα με την ηλικία και τις ισχύουσες συστάσεις, έχει καθοριστική σημασία. Μέσω του screening μπορούν να εντοπιστούν προκαρκινικές αλλοιώσεις πριν εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο.
Η τακτική γυναικολογική εξέταση έχει επίσης σημαντικό ρόλο στη συνολική φροντίδα της γυναίκας. Ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τα συμπτώματα, ο γυναικολόγος μπορεί να κρίνει εάν χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις.
Ο γυναικολογικός υπέρηχος αποτελεί εξέταση πρόληψης για κάθε καρκίνο;
Ο υπέρηχος αποτελεί πολύτιμο διαγνωστικό εργαλείο στη γυναικολογία, αλλά είναι σημαντικό να μη δημιουργείται η εντύπωση ότι ένας ετήσιος υπέρηχος μπορεί να προλάβει ή να ανιχνεύσει αποτελεσματικά όλους τους γυναικολογικούς καρκίνους.
Ο γυναικολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει το υπερηχογράφημα για την αξιολόγηση της μήτρας, του ενδομητρίου, των ωοθηκών και άλλων ανατομικών δομών όταν υπάρχει σχετική ένδειξη. Η εξέταση εντάσσεται στη συνολική γυναικολογική αξιολόγηση και η χρησιμότητά της εξαρτάται από την περίπτωση.
Ειδικά για τον καρκίνο των ωοθηκών, δεν υπάρχει σήμερα καθιερωμένο screening test για όλες τις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου. Για αυτό η πρόληψη χρειάζεται να εξατομικεύεται και να μη βασίζεται σε μία μόνο εξέταση.
Προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος και τριτογενής πρόληψη
Ένα τρίτο επίπεδο αφορά τις γυναίκες στις οποίες έχει ήδη εντοπιστεί κάποια παθολογική ή προκαρκινική κατάσταση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η σωστή και έγκαιρη αντιμετώπιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει καρκίνος. Μπορεί, όμως, να απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση, στενότερη παρακολούθηση ή θεραπευτική παρέμβαση, ανάλογα με τη φύση και τη βαρύτητα του ευρήματος.
Όπως επισημαίνει ο Δρ. Μακρής, όταν πρόκειται για σύνθετη παθολογία ή για αλλοιώσεις με ογκολογικό ενδιαφέρον, η αξιολόγηση από εξειδικευμένο γυναικολόγο ογκολόγο μπορεί να συμβάλει στον κατάλληλο σχεδιασμό της αντιμετώπισης.
Μπορεί ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών;
Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει σημαντικά η κατανόησή μας για την προέλευση ορισμένων μορφών καρκίνου που παραδοσιακά χαρακτηρίζονταν ως καρκίνοι των ωοθηκών. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό υψηλού βαθμού ορωδών καρκίνων φαίνεται να ξεκινά από τις σάλπιγγες.
Αυτό έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών πρόληψης. Σε γυναίκες που υποβάλλονται ήδη σε συγκεκριμένες γυναικολογικές επεμβάσεις για άλλους λόγους και έχουν ολοκληρώσει την τεκνοποίηση, μπορεί σε κατάλληλες περιπτώσεις να συζητηθεί η ευκαιριακή αφαίρεση των σαλπίγγων ως μέτρο μείωσης του μελλοντικού κινδύνου.
Η συγκεκριμένη στρατηγική δεν εξαλείφει πλήρως την πιθανότητα καρκίνου των ωοθηκών και δεν αποτελεί επέμβαση που πρέπει να πραγματοποιείται αδιακρίτως σε όλες τις γυναίκες. Χρειάζεται εξατομικευμένη συζήτηση με τον γυναικολόγο, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, το ιστορικό, την επιθυμία τεκνοποίησης και τον συνολικό κίνδυνο.
Τι αλλάζει όταν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση;
Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή γνωστές παθογόνες γονιδιακές μεταλλάξεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.
Μεταλλάξεις σε γονίδια όπως τα BRCA1 και BRCA2 μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών και του μαστού. Σε αυτές τις γυναίκες, η στρατηγική πρόληψης διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη που ακολουθείται στον γενικό πληθυσμό.
Μετά από κατάλληλη γενετική συμβουλευτική και αξιολόγηση του ατομικού κινδύνου, μπορεί να συζητηθεί ακόμη και προφυλακτική χειρουργική επέμβαση. Η αφαίρεση των σαλπίγγων και των ωοθηκών σε κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες υψηλού κληρονομικού κινδύνου μπορεί να μειώσει δραστικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών και των σαλπίγγων.
Η απόφαση αυτή, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα σημαντική και εξατομικευμένη, καθώς σχετίζεται με την ηλικία, την ολοκλήρωση της τεκνοποίησης και τις συνέπειες της πρόωρης χειρουργικής εμμηνόπαυσης.
Γιατί ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος πρέπει να εξατομικεύεται;
Δεν χρειάζονται όλες οι γυναίκες τις ίδιες εξετάσεις στην ίδια ηλικία ούτε έχουν όλες τον ίδιο κίνδυνο. Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενα παθολογικά ευρήματα, η κατάσταση εμβολιασμού έναντι του HPV και πιθανή κληρονομική προδιάθεση επηρεάζουν το πλάνο πρόληψης.
Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία τυποποιημένη λίστα εξετάσεων. Χρειάζεται να προσαρμόζεται στα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας και να επανεκτιμάται καθώς αλλάζουν η ηλικία και οι παράγοντες κινδύνου.
Όπως εξηγεί ο Γυναικολόγος Ογκολόγος Δρ. Γεώργιος-Μάριος Μακρής, η σύγχρονη πρόληψη ξεκινά πριν εμφανιστεί η νόσος, συνεχίζεται με την έγκαιρη διάγνωση και αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει ήδη ένα εύρημα ή γνωστή κληρονομική προδιάθεση.
Ενημερωθείτε εδώ για τον πολύποδα και τον καρκίνο ενδομητρίου: Πολύποδας ή καρκίνος ενδομητρίου; Ποιες είναι οι διαφορές;
Συχνές ερωτήσεις για τον προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο
Ποια είναι τα βασικά επίπεδα πρόληψης στη γυναικολογία;
Η πρόληψη μπορεί να διακριθεί σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή. Περιλαμβάνει από μέτρα όπως ο HPV εμβολιασμός μέχρι τον έγκαιρο εντοπισμό αλλοιώσεων και την κατάλληλη αντιμετώπιση ήδη διαγνωσμένων παθολογικών καταστάσεων.
Αρκεί το τεστ Παπανικολάου για προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος ;
Όχι. Το τεστ Παπανικολάου αφορά κυρίως τον έλεγχο του τραχήλου της μήτρας. Το συνολικό πλάνο πρόληψης εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.
Χρειάζεται HPV εμβόλιο αν μια γυναίκα δεν εμβολιάστηκε στην εφηβεία;
Υπάρχει δυνατότητα συμπληρωματικού εμβολιασμού σε μεγαλύτερες ηλικίες σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις. Η καταλληλότητα και το σχήμα εμβολιασμού πρέπει να συζητούνται με τον γιατρό.
Μπορεί ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος να προλάβει τον καρκίνο ωοθηκών;
Δεν υπάρχει μία στρατηγική που να αποτρέπει όλους τους καρκίνους των ωοθηκών. Ωστόσο, υπάρχουν πλέον παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο σε κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες, όπως η ευκαιριακή σαλπιγγεκτομή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και οι επεμβάσεις μείωσης κινδύνου σε γυναίκες με κληρονομική προδιάθεση.
Τι πρέπει να κάνει μια γυναίκα με οικογενειακό ιστορικό γυναικολογικού καρκίνου;
Ένα ισχυρό οικογενειακό ιστορικό χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση. Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να προταθεί γενετική συμβουλευτική ή έλεγχος για συγκεκριμένες κληρονομικές μεταλλάξεις, ώστε να διαμορφωθεί το κατάλληλο πλάνο παρακολούθησης και πρόληψης.
Αν θέλετε να διαβάσετε περισσότερες συνεντεύξεις ειδικών και να ενημερωθείτε υπεύθυνα για σύγχρονες εξελίξεις στη γυναικολογία και τη γυναικολογική ογκολογία, επισκεφθείτε το Iatromedia και ανακαλύψτε όλο το περιεχόμενο των Video Q&A.
Δείτε ακόμα τον Δρ. Μακρή να μιλάει για τη μάζα στη οωθήκη και τα σωστά βήματα: Δρ. Μακρής: Μάζα στην ωοθήκη – Τι πρέπει να κάνετε και πότε να ανησυχήσετε;
@iatromedia.group Στο νέο Iatromedia Podcast, ο Δρ. Γεώργιος-Μάριος Μακρής αναλύει ποια προληπτικά βήματα μπορεί να κάνει κάθε γυναίκα για να προστατεύσει την υγεία της. Από τον τακτικό γυναικολογικό έλεγχο και το τεστ Παπανικολάου έως τον HPV εμβολιασμό και τις εξετάσεις που πραγματοποιούνται ανάλογα με την ηλικία και το ατομικό ιστορικό, η πρόληψη αποτελεί σημαντικό μέρος της φροντίδας κάθε γυναίκας. 🎙️ Ακούστε το επεισόδιο στο Iatromedia Podcast. #iatromedia podcast #γυναικολογια #προληψη #γυναικολογικοςελεγχος drmakris υγειαγυναικων #fy #fyp #foryou
Μιχάλης Γεωργιάδης
Συντάκτης Ιατρικού Περιεχομένου: Ο Μιχάλης Γεωργιάδης είναι επαγγελματίας συντάκτης με εμπειρία σε ιατρικά, διαγνωστικά και χειρουργικά θέματα. Με βαθιά γνώση της ιατρικής ορολογίας και με στόχο την αξιοπιστία της πληροφορίας, επιμελείται άρθρα που ενισχύουν την εικόνα και την εξειδίκευση των ιατρών στο ελληνικό διαδίκτυο.