Το Gleason score είναι ένας από τους σημαντικότερους δείκτες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση του καρκίνου του προστάτη μετά τη βιοψία. Δεν δείχνει απλώς αν υπάρχουν καρκινικά κύτταρα, αλλά βοηθά τον γιατρό να εκτιμήσει πόσο διαφορετικά είναι αυτά τα κύτταρα από τον φυσιολογικό προστατικό ιστό και, κατά συνέπεια, πόσο επιθετική μπορεί να είναι η συμπεριφορά της νόσου.
Για έναν άνδρα που μόλις έχει λάβει το αποτέλεσμα μιας βιοψίας, αριθμοί όπως 3+3=6, 3+4=7 ή 4+3=7 μπορεί αρχικά να φαίνονται δυσνόητοι. Στην πραγματικότητα, όμως, μεταφέρουν πολύτιμες πληροφορίες που συνεκτιμώνται μαζί με το PSA, τα απεικονιστικά ευρήματα, το στάδιο του καρκίνου και άλλα χαρακτηριστικά του ασθενούς για τη διαμόρφωση της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής.
Τι είναι το Gleason score στον καρκίνο του προστάτη;
Το Gleason score είναι ένα σύστημα ιστολογικής βαθμολόγησης. Η βαθμολογία προκύπτει όταν ο παθολογοανατόμος εξετάζει στο μικροσκόπιο δείγματα προστατικού ιστού που έχουν ληφθεί κατά τη βιοψία.
Τα καρκινικά κύτταρα δεν έχουν πάντοτε την ίδια μορφολογία σε ολόκληρο τον όγκο. Για τον λόγο αυτό, αξιολογούνται τα κυριότερα μορφολογικά πρότυπα και αποδίδεται σε αυτά ένας βαθμός. Στη σύγχρονη κλινική πράξη οι βαθμοί που συναντώνται συνήθως είναι από 3 έως 5.
Όσο περισσότερο τα κύτταρα διατηρούν χαρακτηριστικά που θυμίζουν φυσιολογικό προστατικό ιστό, τόσο χαμηλότερος είναι ο βαθμός. Αντίθετα, όσο περισσότερο αποκλίνουν από τη φυσιολογική αρχιτεκτονική, τόσο υψηλότερη είναι η βαθμολογία και τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η βιολογική επιθετικότητα του όγκου.
Gleason score: Πώς υπολογίζεται;
Για την κατανόηση του αποτελέσματος του Gleason score, έχει σημασία ότι η βαθμολογία προκύπτει από δύο αριθμούς.
Ο πρώτος αντιστοιχεί συνήθως στο κυρίαρχο ιστολογικό πρότυπο, δηλαδή σε αυτό που εμφανίζεται περισσότερο στο δείγμα. Ο δεύτερος αφορά ένα επιπλέον σημαντικό πρότυπο που εντοπίζεται στον καρκινικό ιστό.
Οι δύο αριθμοί προστίθενται. Για παράδειγμα:
- 3+3=6: κυριαρχεί πρότυπο βαθμού 3.
- 3+4=7: το μεγαλύτερο μέρος παρουσιάζει χαρακτηριστικά βαθμού 3 και μικρότερο μέρος βαθμού 4.
- 4+3=7: κυριαρχεί το πιο επιθετικό πρότυπο βαθμού 4.
- 4+4=8 ή υψηλότερη βαθμολογία: πρόκειται για καρκίνο υψηλότερου ιστολογικού βαθμού.
Στην πράξη, βαθμολογίες κάτω από 6 χρησιμοποιούνται πλέον σπάνια στην αναφορά του καρκίνου του προστάτη.
Gleason 3+4 και 4+3: Γιατί δεν είναι το ίδιο;
Ένα από τα συχνότερα σημεία σύγχυσης στο Gleason score, είναι ότι δύο ασθενείς μπορεί να έχουν συνολικό Gleason 7, αλλά να μην παρουσιάζουν ακριβώς την ίδια εικόνα.
Το 3+4=7 σημαίνει ότι το κυρίαρχο πρότυπο είναι βαθμού 3 και υπάρχει μικρότερη συμμετοχή βαθμού 4. Αντίθετα, στο 4+3=7 κυριαρχεί το πρότυπο βαθμού 4.
Γι’ αυτό, παρά το γεγονός ότι το άθροισμα είναι ίδιο, το 4+3 θεωρείται γενικά δυσμενέστερο εύρημα από το 3+4. Η συγκεκριμένη διαφορά αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους δημιουργήθηκε και το νεότερο σύστημα των Grade Groups.
Τι είναι τα Grade Groups;
Τα Grade Groups χρησιμοποιούνται παράλληλα με την ιστολογική βαθμολογία, ώστε η ταξινόμηση να είναι περισσότερο κατανοητή και να αντικατοπτρίζει καλύτερα τις διαφορές ανάμεσα στις κατηγορίες.
Τα Grade Groups κυμαίνονται από 1 έως 5. Το Grade Group 1 αντιστοιχεί συνήθως σε Gleason 6, το Grade Group 2 σε 3+4=7, το Grade Group 3 σε 4+3=7, το Grade Group 4 σε Gleason 8 και το Grade Group 5 σε Gleason 9 ή 10.
Όσο αυξάνεται το Grade Group, τόσο αυξάνεται γενικά και η πιθανότητα ο καρκίνος να παρουσιάζει πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά.
Τι σημαίνει ιστολογική βαθμολογία 6 στο Gleason score;
Ένα αποτέλεσμα 3+3=6 αντιστοιχεί στη χαμηλότερη βαθμίδα καρκίνου που συναντάται συνήθως σήμερα στην κλινική πράξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα του Gleason score πρέπει να αγνοείται. Σημαίνει ότι τα κύτταρα παρουσιάζουν χαμηλότερου βαθμού μορφολογικές αλλοιώσεις και ότι η νόσος ενδέχεται να έχει πιο αργή εξέλιξη.
Σε επιλεγμένους ασθενείς με χαμηλού κινδύνου εντοπισμένη νόσο μπορεί να εξεταστεί ακόμη και η ενεργός παρακολούθηση αντί της άμεσης θεραπείας. Η απόφαση, ωστόσο, δεν λαμβάνεται αποκλειστικά βάσει ενός αριθμού. Συνεκτιμώνται το PSA, η έκταση του καρκίνου στη βιοψία, η ηλικία, τα απεικονιστικά ευρήματα και το συνολικό προφίλ του ασθενούς.
Τι σημαίνουν οι ιστολογικές βαθμολογίες 8, 9 και 10;
Οι βαθμολογίες από 8 έως 10 αντιστοιχούν σε καρκίνο υψηλότερου ιστολογικού βαθμού. Τα καρκινικά κύτταρα παρουσιάζουν μεγαλύτερες αποκλίσεις από τη φυσιολογική αρχιτεκτονική του προστάτη και υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα ταχύτερης ανάπτυξης ή εξάπλωσης σε σχέση με έναν όγκο χαμηλότερου βαθμού.
Και εδώ, όμως, η ιστολογική βαθμολογία δεν λειτουργεί μόνη της. Ο ουρολόγος πρέπει να γνωρίζει πού εντοπίζεται ο καρκίνος, εάν περιορίζεται στον προστάτη, ποιο είναι το επίπεδο του PSA και εάν υπάρχουν ευρήματα σε άλλες εξετάσεις πριν καθοριστεί η αντιμετώπιση.
Gleason score και PSA: Ποια είναι η διαφορά;
Το PSA και η ιστολογική βαθμολογία παρέχουν διαφορετικές πληροφορίες.
Το PSA είναι μια ουσία που παράγεται από τον προστάτη και η συγκέντρωσή της μπορεί να μετρηθεί στο αίμα. Μια αυξημένη τιμή δεν σημαίνει από μόνη της καρκίνο, καθώς μπορεί να σχετίζεται και με άλλες καταστάσεις του προστάτη.
Η βαθμολογία Gleason, αντίθετα, προκύπτει αφού εξεταστεί στο μικροσκόπιο προστατικός ιστός στον οποίο έχει ήδη διαπιστωθεί καρκίνος. Περιγράφει τα μορφολογικά χαρακτηριστικά και τον ιστολογικό βαθμό του όγκου.
Επομένως, οι δύο δείκτες δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Χρησιμοποιούνται συνδυαστικά μαζί με άλλα δεδομένα, ώστε να δημιουργηθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της νόσου.
Έχει σχέση η ιστολογική βαθμολογία με τα συμπτώματα;
Η ιστολογική βαθμολογία Gleason δεν μπορεί να προσδιοριστεί από τα συμπτώματα που παρουσιάζει ένας ασθενής. Ο καρκίνος του προστάτη, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια, μπορεί να εξελίσσεται χωρίς εμφανείς ενοχλήσεις. Ακόμη και όταν παρατηρούνται δυσκολία στην ούρηση, συχνοουρία ή άλλα συμπτώματα, αυτά δεν αποκαλύπτουν τον βαθμό επιθετικότητας της νόσου.
Η αναγνώριση των πρώιμων συμπτωμάτων καρκίνου του προστάτη είναι σημαντική, ωστόσο η σωστή διάγνωση απαιτεί εξειδικευμένο ουρολογικό έλεγχο. Όταν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να συστήσει περαιτέρω διερεύνηση. Μάλιστα, η κατανόηση του πότε γίνεται βιοψία προστάτη είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η συγκεκριμένη εξέταση επιτρέπει την ιστολογική επιβεβαίωση του καρκίνου και τον προσδιορισμό του Gleason score.
Είναι το Gleason score το ίδιο με το στάδιο του καρκίνου;
Όχι. Πρόκειται για δύο διαφορετικές έννοιες.
Η βαθμολογία αυτή περιγράφει τον ιστολογικό βαθμό του καρκίνου, δηλαδή πώς εμφανίζονται τα καρκινικά κύτταρα και τι μπορεί να υποδηλώνει αυτή η μορφολογία για τη συμπεριφορά του όγκου.
Το στάδιο, αντίθετα, αφορά κυρίως την έκταση της νόσου: αν ο καρκίνος βρίσκεται μόνο μέσα στον προστάτη, εάν έχει επεκταθεί στους γύρω ιστούς ή εάν έχει εξαπλωθεί σε λεμφαδένες ή άλλα σημεία του σώματος.
Για την εκτίμηση της πρόγνωσης και την επιλογή θεραπείας εξετάζονται μαζί το στάδιο, το Grade Group, η ιστολογική βαθμολογία, το PSA και άλλες κλινικές πληροφορίες.
Πώς επηρεάζει τη θεραπεία;
Το αποτέλεσμα της βιοψίας αποτελεί σημαντικό κομμάτι της θεραπευτικής απόφασης, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο.
Ένας χαμηλού κινδύνου, εντοπισμένος καρκίνος μπορεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να παρακολουθείται στενά. Σε άλλους ασθενείς μπορεί να χρειάζεται ενεργή θεραπεία, η οποία καθορίζεται ανάλογα με την έκταση και τα χαρακτηριστικά της νόσου.
Η τελική απόφαση λαμβάνει υπόψη την ιστολογική βαθμολογία ή το Grade Group, το PSA, τη μαγνητική τομογραφία, την έκταση της νόσου στη βιοψία, το στάδιο, την ηλικία, τη γενικότερη υγεία και τις προτεραιότητες του ίδιου του ασθενούς.
Γιατί έχει σημασία η αξιολόγηση από εξειδικευμένο ουρολόγο;
Ένα αποτέλεσμα όπως «Gleason 7» δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα. Για παράδειγμα, το 3+4 και το 4+3 έχουν διαφορετική βαρύτητα, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης ο αριθμός των θετικών δειγμάτων της βιοψίας, το ποσοστό συμμετοχής του καρκίνου σε αυτά και τα απεικονιστικά ευρήματα.
Γι’ αυτό η σωστή ερμηνεία από γιατρό με εμπειρία στις παθήσεις και στην ογκολογία του προστάτη είναι καθοριστική. Στο Iatromedia μπορείτε επίσης να ενημερωθείτε για τους καλύτερους ουρολόγους στην Ελλάδα.
Τι πρέπει να κάνει κάποιος όταν λάβει το αποτέλεσμα της βιοψίας;
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να απευθυνθεί σε ουρολόγο με ουσιαστική εμπειρία στη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη. Ένα αποτέλεσμα βιοψίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας μεμονωμένος αριθμός, καθώς η σωστή ερμηνεία του απαιτεί συνεκτίμηση της ιστολογικής βαθμολογίας, του Grade Group, του PSA, του αριθμού και της έκτασης των θετικών δειγμάτων, καθώς και των απεικονιστικών ευρημάτων.
Για πιο εξειδικευμένη αξιολόγηση του καρκίνου του προστάτη και των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών, ένας από τους καλύτερους ιατρούς στον τομέα, ο Χειρουργός Ουρολόγος Δρ. Σπυρίδων Μαρτίνης, με εμπειρία στη διάγνωση και τη σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπιση παθήσεων του προστάτη, μπορεί να καθοδηγήσει τον ασθενή με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περίπτωσής του.
Η προσέγγιση του Δρ. Μαρτίνη δεν περιορίζεται στην ερμηνεία μιας βαθμολογίας. Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα σαφές θεραπευτικό πλάνο προσαρμοσμένο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς, με βάση την έκταση της νόσου, τη συνολική εικόνα του προστάτη και τις διαθέσιμες σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Το Gleason score επομένως, δεν αποτελεί απλώς έναν αριθμό στο αποτέλεσμα της βιοψίας. Αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της συνολικής αξιολόγησης του καρκίνου του προστάτη και αποκτά πραγματική αξία όταν ερμηνεύεται σωστά και εντάσσεται σε ένα εξατομικευμένο πλάνο αντιμετώπισης.
Μιχάλης Γεωργιάδης
Συντάκτης Ιατρικού Περιεχομένου: Ο Μιχάλης Γεωργιάδης είναι επαγγελματίας συντάκτης με εμπειρία σε ιατρικά, διαγνωστικά και χειρουργικά θέματα. Με βαθιά γνώση της ιατρικής ορολογίας και με στόχο την αξιοπιστία της πληροφορίας, επιμελείται άρθρα που ενισχύουν την εικόνα και την εξειδίκευση των ιατρών στο ελληνικό διαδίκτυο.